Od amputacji do protezy – jak wygląda cały proces krok po kroku?

Amputacja kończyny to jedno z najtrudniejszych doświadczeń, z jakimi może zmierzyć się pacjent. Niezależnie od tego, czy jest wynikiem choroby, urazu czy powikłań naczyniowych, oznacza ogromną zmianę – fizyczną i psychiczną. Warto jednak wiedzieć, że amputacja nie jest końcem samodzielności, lecz początkiem procesu, którego celem jest powrót do możliwie pełnej sprawności dzięki odpowiednio dobranej protezie.

Droga od amputacji do użytkowania protezy składa się z kilku etapów. Każdy z nich ma swoje znaczenie i wpływa na końcowy efekt.

Etap 1: Amputacja i okres pooperacyjny

Sam zabieg amputacji wykonywany jest wtedy, gdy nie ma już możliwości uratowania kończyny – np. z powodu ciężkich urazów, cukrzycy, miażdżycy, nowotworów lub zakażeń. Zakres amputacji (palce, stopa, podudzie, udo, dłoń, przedramię itd.) ma kluczowe znaczenie dla dalszego procesu protezowania.

Bezpośrednio po operacji najważniejsze są:

• gojenie rany pooperacyjnej,
• zapobieganie infekcjom i powikłaniom,
• kontrola bólu oraz obrzęku,
• wczesna mobilizacja pacjenta (jeśli stan zdrowia na to pozwala).

Na tym etapie pacjent najczęściej przebywa jeszcze w szpitalu lub pod opieką zespołu medycznego.

Etap 2: Przygotowanie kikuta do protezy

Po zagojeniu rany rozpoczyna się jeden z najważniejszych etapów – przygotowanie kikuta do protezowania. To od niego w dużej mierze zależy komfort późniejszego użytkowania protezy.

Przygotowanie obejmuje:

• zmniejszanie i kontrolę obrzęku (np. bandażowanie elastyczne, rękawy uciskowe),
• hartowanie skóry kikuta,
• naukę prawidłowej pielęgnacji,
• zapobieganie przykurczom,
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie i poprawiające zakres ruchu.

Równolegle prowadzona jest rehabilitacja, której celem jest utrzymanie sprawności pozostałych kończyn i przygotowanie całego ciała do nauki chodzenia lub użytkowania protezy.

Etap 3: Konsultacja protetyczna i plan protezowania

Gdy kikut jest wygojony i stabilny, pacjent trafia do protetyka, który przeprowadza szczegółową ocenę:

• długości i kształtu kikuta,
• stanu skóry,
• zakresu ruchu,
• masy ciała, wzrostu i ogólnej kondycji,
• stylu życia pacjenta i jego potrzeb (aktywność, praca, cele).

Na tej podstawie ustalany jest plan protezowania – dobór rodzaju protezy, leja, zawieszenia oraz elementów funkcjonalnych (np. stopy protezowej, kolana, dłoni).

W wielu przypadkach pacjent najpierw otrzymuje protezy tymczasową, a dopiero później – ostateczną.

Etap 4: Proteza tymczasowa – pierwszy kontakt z protezą

Proteza tymczasowa (treningowa) to bardzo ważny etap przejściowy. Jej zadaniem jest:

• umożliwienie pierwszego obciążania kikuta,
• nauka chodzenia lub wykonywania podstawowych czynności,
• dalsze kształtowanie kikuta,
• ocena tolerancji skóry i komfortu użytkowania.

Proteza tymczasowa pozwala na wprowadzanie korekt i zmian zanim zostanie wykonana proteza ostateczna. To czas intensywnej współpracy pacjenta, protetyka i fizjoterapeuty.

Etap 5: Rehabilitacja z protezą

Po otrzymaniu protezy (tymczasowej lub docelowej) rozpoczyna się rehabilitacja funkcjonalna. Jej zakres zależy od rodzaju amputacji, ale zwykle obejmuje:

• naukę chodzenia lub chwytu,
• trening równowagi i koordynacji,
• naukę prawidłowego obciążania protezy,
• pracę nad postawą i symetrią ciała,
• zapobieganie przeciążeniom kręgosłupa i zdrowych kończyn.

To etap wymagający cierpliwości, ale kluczowy dla odzyskania samodzielności.

Etap 6: Proteza ostateczna (docelowa)

Gdy kikut ustabilizuje się pod względem objętości i kształtu, możliwe jest wykonanie protezy ostatecznej. Jest ona:

• dokładniej dopasowana,
• trwalsza,
• lżejsza i bardziej funkcjonalna,
• dostosowana do codziennego użytkowania.

Proteza ostateczna może być okresowo modyfikowana – ciało pacjenta zmienia się w czasie, podobnie jak jego potrzeby i poziom aktywności.

Etap 7: Życie z protezą i dalsza opieka

Proces protezowania nie kończy się w dniu odbioru protezy. Bardzo ważne są:

• regularne kontrole u protetyka,
• korekty dopasowania,
• wymiana elementów eksploatacyjnych,
• pielęgnacja kikuta i protezy,
• dalsza rehabilitacja i aktywność.

Dla wielu pacjentów proteza staje się narzędziem codziennego funkcjonowania – pracy, spacerów, a nawet sportu.

Wsparcie psychiczne – często pomijany, ale kluczowy element

Nie można pominąć aspektu psychicznego. Amputacja to doświadczenie, które wymaga:

• czasu na adaptację,
• wsparcia bliskich,
• często także pomocy psychologa.

Akceptacja zmiany i odbudowa pewności siebie są równie ważne jak rehabilitacja fizyczna.

Droga od amputacji do protezy to proces, a nie jedno wydarzenie. Składa się z leczenia, rehabilitacji, nauki i adaptacji. Dobrze poprowadzony proces, z udziałem zespołu specjalistów, pozwala wielu pacjentom odzyskać niezależność i jakość życia.

Najważniejsze elementy to:

• odpowiednie przygotowanie kikuta,
• indywidualnie dobrana proteza,
• systematyczna rehabilitacja,
• stała opieka protetyczna.

Źródło:

1. https://www.relax-med.pl/najczestsze-problemy-po-amputacji-i-jak-im-zapobiegac/
2. https://www.termedia.pl/Specyfika-postepowania-rehabilitacyjnego-u-chorych-po-amputacjach-naczyniowych%252C50%252C12246%252C1%252C0.html?
3. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1877132718300721